Za słodki smak produktów „bez cukru” odpowiadają dwie grupy substancji. Pierwsza to słodziki intensywne, takie jak aspartam, acesulfam K, sukraloza czy glikozydy stewiolowe. Druga to poliole, np. ksylitol, erytrytol i maltitol. To, który z nich trafi do składu, zależy od produktu, bo napój, guma i lody stawiają producentowi zupełnie inne wymagania. Poniżej sprawdzisz, czego szukać na etykiecie.
Czym różnią się słodziki intensywne od polioli?
Słodziki intensywne są setki razy słodsze od cukru, więc wystarczą ich miligramy:
- aspartam (E951) – ok. 200 razy słodszy od sacharozy,
- acesulfam K (E950) – ok. 200 razy,
- sacharyna (E954) – 300-500 razy,
- sukraloza (E955) – ok. 600 razy,
- glikozydy stewiolowe (E960) – 200-300 razy.
Poliole słodzą podobnie lub słabiej niż cukier, za to dają produktowi objętość. Ksylitol ma słodkość zbliżoną do sacharozy, erytrytol ok. 60-70%. W UE poliole liczy się jako 2,4 kcal/g, erytrytol jako 0 kcal/g, a cukier jako 4 kcal/g.
Dowiedz się więcej na temat słodzików: https://slodzace.pl/.
Co słodzi napoje zero i light?
W napojach gazowanych i wodach smakowych często można znaleźć mieszankę aspartamu z acesulfamem K, a także sukralozę lub stewię. Producenci łączą różne substancje słodzące, ponieważ pozwala to uzyskać smak bardziej zbliżony do cukru i ograniczyć charakterystyczny posmak niektórych słodzików. Aspartam – w czym jest najczęściej wykorzystywany? Można go znaleźć między innymi w napojach typu zero, izotonikach w wersji light, wodach smakowych oraz syropach do rozcieńczania.
Dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) aspartamu wynosi 40 mg/kg masy ciała. Potwierdziły to EFSA (2013) i JECFA (2023). Według wyliczeń WHO osoba ważąca 70 kg musiałaby wypijać 9-14 puszek napoju dziennie, żeby przekroczyć ten próg.
Dlaczego guma bez cukru długo pozostaje słodka?
W gumach do żucia ważną rolę odgrywają poliole, takie jak sorbitol, maltitol, ksylitol, mannitol i izomalt. Nadają produktowi objętość i słodycz. Uzupełniają je intensywne substancje słodzące, na przykład aspartam lub acesulfam K. Odpowiednia receptura i sposób uwalniania składników pomagają przedłużyć słodki smak.
Żucie gumy bez cukru pobudza wydzielanie śliny, która pomaga neutralizować kwasy płytki nazębnej. Korzystny efekt uzyskuje się przy żuciu przez co najmniej 20 minut po jedzeniu lub piciu.
Czym słodzone są lody, budynie i wypieki bez cukru?
W deserach zamiennik musi przejąć od cukru kilka ról naraz. Jakich?
- Słodkość – tu wystarczą sukraloza, stewia lub acesulfam K.
- Objętość i konsystencję – cukier stanowi zwykle 15-20% masy lodów, więc tę lukę wypełniają erytrytol, maltitol, inulina albo polidekstroza.
- Dopasowanie do procesu produkcji – substancje słodzące dobiera się również do temperatury, kwasowości i czasu przechowywania produktu. Innej receptury może wymagać zimny deser, a innej wypiek.
Jak czytać etykietę produktu bez cukru?
- „Bez cukru” – maksymalnie 0,5 g cukrów na 100 g lub 100 ml.
- „Bez dodatku cukru” – brak dodanych cukrów, ale produkt może zawierać cukry naturalnie obecne, np. z owoców lub mleka.
- „Zawiera źródło fenyloalaniny” – obowiązkowa informacja przy aspartamie, istotna dla osób z fenyloketonurią.
- „Nadmierne spożycie może powodować efekt przeczyszczający” – pojawia się, gdy poliole stanowią ponad 10% produktu.
Czy słodziki są bezpieczne przy codziennym spożyciu?
Przy spożyciu w granicach ADI tak. W 2024 r. EFSA podniosła ADI sacharyny z 5 do 9 mg/kg masy ciała, potwierdzając brak działania rakotwórczego i genotoksycznego. Sacharyna pozostaje dopuszczonym dodatkiem do żywności w UE. W 2023 r. IARC wpisała aspartam do grupy 2B na podstawie ograniczonych dowodów, ale JECFA nie zmieniła jego ADI.
Dostępne badania nie dają jednoznacznych dowodów, że niskokaloryczne słodziki zaburzają metabolizm lub zwiększają apetyt. Polskie Towarzystwo Badań nad Otyłością już w 2012 r. uznało je za bezpieczne i korzystne dla osób z nadwagą i cukrzycą. Zamiana puszki słodzonego napoju (ok. 35 g cukru i 140 kcal) na wersję zero to prosty sposób na kontrolę masy ciała i poziomu glukozy we krwi.
Podsumowanie
Przy następnych zakupach zerknij na listę składników: numery E i ostrzeżenia na opakowaniu powiedzą Ci więcej niż hasło „bez cukru” na froncie. Napoje słodzi zwykle duet aspartamu z acesulfamem K, gumy poliole, a desery mieszanki dobrane pod konsystencję i temperaturę. Znając te zależności, łatwiej wybierzesz produkt idealny dla siebie.
Artykuł zewnętrzny.
