Ze względu na bogactwo witamin i minerałów kawa wpływa na zdrowie fizyczne i samopoczucie. Poprawia koncentrację, sprawność umysłową i pamięć, gdyż zawiera kofeinę, teobrominę i teofilinę. Kofeina przyspiesza przemianę materii, hamuje apetyt i zmniejsza uczucie głodu, przez co pomaga schudnąć. Przez stulecia w wielu krajach kawa stała się elementem rytuałów, a nawet obrzędów religijnych. Na Bliskim Wschodzie pija się kawę z daktylami i kardamonem. Czy w konserwatywnej Europie ten arabski styl może się przyjąć?
Ojczyzną kawy jest Afryka. Owoce kawowca znano w Etiopii już ponad 2000 lat temu, przy czym początkowo spożywano je z masłem i solą. Kawę jako napój znany dzisiaj odkryto prawdopodobnie ok. XVIII-XIV wieku w Jemenie, dokąd owoce kawowca zostały sprowadzone przez kupców.
Obecnie kawę uprawia się w ok. 70 krajach świata, z reguły w tzw. pasie kawowym między Zwrotnikiem Raka i Koziorożca. Spożywa się ją bezpośrednio na wiele sposobów, ale jest również podstawą licznych przepisów na deser kawowy.
Na skróty
Kawa orientalna
Blogi i poradniki kawowe pełne są przepisów na kawy o egzotycznych smakach. Kraje takie jak Indonezja, Wietnam, Indie czy Papua-Nowa Gwinea oferują kawy o głębokim, często ziemistym smaku, które wyróżniają się na tle bardziej owocowych i kwiatowych profili z Afryki czy Ameryki. Papua-Nowa Gwinea to raj dla kaw specialty, gdzie na dużych wysokościach uprawia się kawę zawierającą nuty owocowe, cytrusy czy miód.
Prawdopodobnie najlepszą opinię na świecie mają kawy pochodzące z regionów Sidamo i Harrar w Etiopii, która jest jedynym krajem, gdzie metoda uprawy jest taka sama od tysiącleci, a owoce kawowca można zbierać z dziko rosnących krzewów. W kawie z Rwandy można wyczuć soczyste owoce, cytrusy, a także subtelne akcenty karmelu i czekolady. To idealne połączenie dla osób, które cenią zarówno delikatność, jak i głębię smaku.
Kawa z Bliskiego Wschodu
Pierwsze komercyjne plantacje kawowca powstały w Jemenie, dokąd przewieziono ziarna w VII wieku. Przez wiele lat spożywanie kawy było zakazane w krajach arabskich, m.in. w Mekce. Wierzono, że sprzyja radykalnemu myśleniu i bezczynności. Do XVI wieku powszechną metodą przyrządzania kawy w krajach arabskich było zanurzanie zmielonych i prażonych ziaren w wodzie przez dzień, gotowanie, odcedzanie i przechowywanie w glinianych garnkach.
Sposób podawania kawy zmienił się po tym, gdy wynaleziono mały garnuszek o nazwie ibrik. Po odkryciu technik palenia kawy zaczęto mielić palone ziarna i zaparzać we wrzątku. Tradycyjna arabska kawa przyrządzana była ze świeżo parzonych zielonych ziaren. Najpierw ziarna prażono na płaskiej patelni, a następnie wsypywano do moździerza i gnieciono miedzianym tłuczkiem.
Później kawa arabska była wsypywana do wielkiego, miedzianego dzbanka z wodą i parzona. Następnie przelewano ją do mniejszego naczynia i podawano gościom.
Kawa z przyprawami
Napar po arabsku składa się z kawy wzbogaconej o przyprawy korzenne, takie jak kardamon, cynamon, imbir, goździki, pieprz oraz gałka muszkatołowa. Do kawy po arabsku mogą być stosowane także szafran i woda różana. Podstawowym dodatkiem jest kardamon tworzący z kawą harmonijne połączenie, w którym oba składniki wzajemnie się uzupełniają. Delikatna słodycz kardamonu równoważy naturalną gorycz kawy. Trzeba jednak uważać z ilością przyprawy. Wystarczy szczypta, by kompletnie odmienić smak napoju.
W Arabii Saudyjskiej do dziś mocna kawa z kardamonem jest ważnym elementem powitania gości. W Etiopii jako element obrzędów religijnych jest podawana w czasie takich ceremonii, jak wesela, chrzty i rocznice śmierci. W Tunezji pije się kawę w przerwie od postu w czasie Ramadanu, często z dodatkiem cynamonu i kardamonu. W Indonezji kawę ofiarowuje się bogom i spożywa w czasie święta Galungan lub jako obowiązkowy napój podczas wesel.
Innym popularnym dodatkiem do kawy jest cynamon. To pochodząca z Bliskiego Wschodu przyprawa o korzennym aromacie i intensywnym smaku, która znajduje zastosowanie w kuchni jako dodatek do wielu potraw, wypieków i napojów. Przyprawa od wieków była używana w tradycyjnej medycynie ze względu na swoje liczne właściwości lecznicze.
Kawa i bakalie
W tradycji arabskiej kawa była spożywana często w towarzystwie bakalii, w tym szczególnie daktyli. Owoce te są popularne na całym świecie ze względu na swój smak, wartości odżywcze i wszechstronne zastosowanie. Ich smak jest słodki, bogaty i intensywny, przypominający karmel lub miód. Słodycz daktyla pochodzi głównie z naturalnych cukrów, głównie glukozy i fruktozy.
Kawa na słodko z daktylami jest źródłem kalorii (ok. 282 cal na 100 g). Owoce dostarczają organizmowi duże ilości węglowodanów (głównie cukru), błonnika, a nawet niewielkie ilości białka i tłuszczu. Zawierają również różne witaminy (B6, K i niacyna), sole mineralne (potas, magnez, żelazo i fosfor) oraz przeciwutleniacze (beta-karoten, luteina i zeaksantyna), które pomagają zwalczać wolne rodniki oraz wspierają zdrowie oczu i skóry.
Przepis na kawę
Aby sporządzić cztery niewielkie filiżanki kawy po arabsku, potrzebujesz 1,5 szklanki wody, trzy łyżeczki dobrej jakości mocno palonej i grubo zmielonej arabiki, pół łyżeczki mielonego kardamonu oraz szczyptę szafranu. Dla odmiany czasem warto dodać 1-2 goździki.
Do zimnej wody wsypujemy ćwierć łyżeczki kardamonu, zmieloną kawę i opcjonalnie goździki. Po doprowadzeniu wody do wrzenia zmniejszamy płomień i gotujemy na wolnym ogniu ok. 15-20 minut aż fusy opadną na dno. Do dzbanka wsypujemy pozostałe ćwierć łyżeczki kardamonu oraz szafran i pozostawiamy na trzy minuty.
Kawę możemy podać w towarzystwie daktyli, ale ze względu na kaloryczność tych owoców warto zachować umiar.
